نروس نتورک چه مسئله‌ای را دنبال می‌کند؟
نروس نتورک معماری چندلایه‌ای دارد. لایه پایه آن، Common Knowledge Base یا CKB، برای نگهداری داده و دارایی و ثبت تغییرات آن‌ها طراحی شده است. در این طرح، لایه پایه بر امنیت و امکان بررسی مستقل تراکنش‌ها تمرکز دارد و لایه‌های بالاتر می‌توانند بخشی از فعالیت‌هایی را انجام دهند که به ظرفیت پردازشی بیشتری نیاز دارند. این تقسیم کار توضیح می‌دهد چرا ذخیره‌سازی در CKB جایگاه پررنگی دارد.
کاربر هنگام انتقال CKB با یک بلاک‌چین مستقل سروکار دارد، نه با توکنی که صرفاً روی شبکه دیگری صادر شده باشد. توسعه‌دهنده نیز می‌تواند برای دارایی‌ها و برنامه‌های خود از داده‌های ثبت‌شده در همین لایه و قواعد قابل بررسی آن استفاده کند. البته وجود معماری چندلایه به‌تنهایی به معنای سریع یا ارزان بودن همه برنامه‌هایی نیست که بر پایه نروس نتورک ساخته می‌شوند؛ تجربه هر برنامه به طراحی خودش هم بستگی دارد.
ارز CKB چه کاربردی دارد؟
CKByte که با نماد CKB شناخته می‌شود، دارایی بومی لایه پایه نروس نتورک است. این دارایی برای پرداخت هزینه تراکنش به کار می‌رود و ظرفیت نگهداری داده در شبکه را نیز نشان می‌دهد. طبق مستندات پروژه، هر واحد CKB حق استفاده از یک بایت ظرفیت در لایه پایه را فراهم می‌کند. وقتی داده در یک سلول ثبت می‌شود، مقدار لازم از CKB در ظرفیت آن سلول باقی می‌ماند. پس از مصرف سلول و آزاد شدن ظرفیت، آن مقدار دوباره قابل استفاده است.
این رابطه را نباید با هزینه یک فایل معمولی یکسان دانست. خود سلول، قواعد مالکیت و سایر اجزای آن نیز فضا می‌گیرند. مستندات برای یک سلول ساده حداقل ۶۱ واحد CKB را ذکر می‌کند. بنابراین کسی که قصد ساخت یا انتقال دارایی روی شبکه را دارد، باید علاوه بر حجم داده، ظرفیت ساختار سلول و کارمزد تراکنش را هم در نظر بگیرد. نگهداری CKB در کیف پول، به‌تنهایی داده‌ای را روی زنجیره ثبت نمی‌کند.
مدل سلولی چگونه کار می‌کند؟
نروس نتورک وضعیت شبکه را در واحدهایی به نام سلول نگه می‌دارد. این مدل از ایده خروجی‌های خرج‌نشده بیت‌کوین الهام گرفته، اما سلول می‌تواند داده و قواعد بیشتری را در خود جای دهد. سلول ثبت‌شده در زنجیره تغییر مستقیم نمی‌کند. برای به‌روزرسانی داده یا انتقال دارایی، تراکنش سلول موجود را مصرف می‌کند و سلول‌های تازه‌ای می‌سازد. سلولی که هنوز مصرف نشده، برای تراکنش بعدی در دسترس است.
برای تصور این روند، انتقال CKB از یک کیف پول را در نظر بگیرید. تراکنش می‌تواند یک سلول متعلق به فرستنده را مصرف کند، سلولی برای گیرنده بسازد و باقی‌مانده را در سلولی دیگر به فرستنده برگرداند. تفاوت میان مجموع ظرفیت ورودی و خروجی، کارمزد را پوشش می‌دهد. امضای فرستنده و قواعد سلول باید معتبر باشند تا شبکه تراکنش را بپذیرد. به همین دلیل، انتقال روی CKB جابه‌جایی یک عدد در دفتر حساب ساده نیست؛ مجموعه‌ای از سلول‌ها جایگزین می‌شوند.
اسکریپت‌ها و ماشین مجازی CKB
قواعد هر سلول با اسکریپت‌ها بررسی می‌شوند. اسکریپت قفل تعیین می‌کند چه کسی یا چه شرایطی اجازه مصرف سلول را می‌دهد. اسکریپت نوع، اگر وجود داشته باشد، قواعد مربوط به شیوه استفاده یا تغییر داده و دارایی را کنترل می‌کند. گره‌های شبکه هنگام بررسی تراکنش این قواعد را اجرا می‌کنند. چنین ساختاری به توسعه‌دهنده امکان می‌دهد منطق دارایی یا برنامه را تعریف کند، اما درستی آن منطق به کیفیت پیاده‌سازی اسکریپت وابسته است.
اسکریپت‌ها در ماشین مجازی CKB اجرا می‌شوند که بر مجموعه دستورهای RISC-V تکیه دارد. مستندات پروژه همچنین میان آماده‌سازی محاسبات و بررسی نتیجه تمایز می‌گذارد: داده تازه می‌تواند بیرون از زنجیره آماده شود، سپس گره‌ها تراکنش و قواعد مربوط را روی زنجیره بررسی کنند. این انعطاف برای ساخت دارایی‌های سفارشی و برنامه‌ها مفید است، ولی کاربر باید بداند رفتار هر برنامه را قواعد همان برنامه تعیین می‌کند. نام نروس نتورک به‌تنهایی ضمانتی برای امنیت همه اسکریپت‌ها نیست.
صدور CKB و نقش نروس دائو
مدل اقتصادی CKB دو مسیر صدور دارد. صدور پایه در مجموع سقف ۳۳٫۶ میلیارد واحدی دارد و پاداش آن تقریباً هر چهار سال نصف می‌شود. در کنار آن، صدور ثانویه با نرخ ثابت ۱٫۳۴۴ میلیارد CKB در سال پیش‌بینی شده و سقف نهایی مشابه صدور پایه ندارد. بخشی از این صدور به استخراج‌کنندگان اختصاص می‌یابد تا برای نگهداری امنیت شبکه و داده‌های ثبت‌شده انگیزه داشته باشند. سهم هر گروه به وضعیت استفاده از CKB در شبکه وابسته است.
نروس دائو سازوکاری است که دارندگان CKB می‌توانند دارایی خود را در آن سپرده‌گذاری کنند و سهمی از صدور ثانویه بگیرند. هدف این سازوکار، جبران اثر رقیق‌شدن ناشی از صدور ثانویه برای دارایی سپرده‌گذاری‌شده است. این دریافت را نباید سود تضمین‌شده یا درآمدی مستقل از تغییر ارزش CKB تلقی کرد. واحدهایی که برای ظرفیت یک سلول به کار رفته‌اند، هم‌زمان در نروس دائو سپرده‌گذاری نمی‌شوند. پیش از استفاده از این سازوکار، باید شرایط سپرده و برداشت آن در رابط و مستندات همان زمان بررسی شود.
امنیت شبکه از کجا می‌آید؟
CKB از اجماع اثبات کار با الگوریتمی به نام NC-MAX استفاده می‌کند. استخراج‌کنندگان برای ساخت بلاک منابع پردازشی صرف می‌کنند و گره‌ها تراکنش‌ها و اسکریپت‌های مربوط را بررسی می‌کنند. طراحی NC-MAX برای انتشار و تأیید تراکنش‌ها مرحله پیشنهاد و مرحله ثبت را در نظر می‌گیرد. پاداش استخراج از صدور CKB و بخشی از کارمزدها تأمین می‌شود. این‌ها اجزای طراحی امنیت شبکه‌اند، نه تضمین مطلق در برابر حمله یا اختلال.
امنیت دارایی کاربر به رفتار او نیز بستگی دارد. اسکریپت قفل تنها زمانی از خرج‌شدن غیرمجاز جلوگیری می‌کند که کلید خصوصی و ابزار امضای تراکنش در اختیار فرد دیگری قرار نگیرند. پیش از تأیید یک انتقال، نشانی گیرنده، شبکه انتخاب‌شده و جزئیات درخواست کیف پول باید بررسی شوند. در برنامه‌های ساخته‌شده بر بستر CKB، خطای اسکریپت یا رابط کاربری می‌تواند خطرهایی ایجاد کند که سازوکار اجماع به‌تنهایی آن‌ها را برطرف نمی‌کند.
ویژگی‌های عملی و محدودیت‌ها
مدل سلولی اجازه می‌دهد دارایی‌های دیگری نیز با قواعد مشخص روی CKB تعریف شوند. مستندات پروژه میان CKB بومی و توکن‌های ساخته‌شده توسط کاربران، مانند xUDT، تفاوت می‌گذارد. بنابراین کاربردهای این شبکه به انتقال ارز بومی محدود نیست، اما هر توکن یا شیء دیجیتال روی آن ماهیت و قواعد جداگانه‌ای دارد. هنگام بررسی یک دارایی باید قرارداد، اسکریپت و روش نگهداری همان دارایی را شناخت؛ داشتن نماد یا نام آشنا برای تشخیص آن کافی نیست.
نیاز به ظرفیت، یک محدودیت عملی هم ایجاد می‌کند. ساخت سلول یا نگهداری داده روی لایه پایه به CKB کافی نیاز دارد و بخشی از دارایی تا زمانی که ظرفیت اشغال است در همان ساختار می‌ماند. کارمزد تراکنش نیز جدا از ظرفیت مطرح است. در نتیجه، برنامه‌ای که داده زیادی را مستقیم روی زنجیره نگه می‌دارد باید هزینه و شیوه آزاد کردن ظرفیت را از ابتدا طراحی کند. برای کاربر عادی، این موضوع ممکن است به صورت حداقل موجودی لازم یا محدودیت در ارسال همه موجودی کیف پول دیده شود.
ریسک‌هایی که باید شناخت
ارزش بازار CKB می‌تواند تغییر زیادی داشته باشد و سازوکار ظرفیت ذخیره‌سازی، قیمت آن را ثابت نگه نمی‌دارد. صدور ثانویه نیز ادامه‌دار است؛ بنابراین برای فهم عرضه، نگاه کردن به سقف صدور پایه کافی نیست. از سوی دیگر، پرداخت سهمی از صدور ثانویه در نروس دائو به معنای حفظ قدرت خرید دارایی یا جبران نوسان قیمت آن نیست. این دو موضوع، یعنی عرضه شبکه و قیمت بازار، باید جداگانه بررسی شوند.
در استفاده عملی، از دست دادن کلید خصوصی، امضای درخواست نامعتبر، اشتباه در نشانی یا استفاده از برنامه‌ای با اسکریپت معیوب می‌تواند به از دست رفتن دارایی منجر شود. اگر دارایی در اختیار یک خدمت متمرکز باشد، دسترسی کاربر به عملکرد آن خدمت هم وابسته می‌شود. راه معقول برای فهم نروس نتورک این است که پیش از کار با هر برنامه، مشخص شود چه دارایی‌ای منتقل می‌شود، کدام شبکه و اسکریپت درگیرند، چه مقدار CKB برای ظرفیت و کارمزد لازم است و چه کسی کلیدهای کیف پول را کنترل می‌کند.
