زی کش چه کاربردی دارد؟
زی کش برای انتقال ارزش در شبکه‌ای عمومی طراحی شده است. هر کسی می‌تواند تراکنش‌های ثبت‌شده در بلاکچین را بررسی کند، اما کاربر هنگام پرداخت می‌تواند از سازوکار محافظت‌شده استفاده کند تا جزئیات مشخصی از دید عموم پنهان بماند. این ویژگی برای کسی که نمی‌خواهد موجودی یا پرداخت‌هایش از روی دفترکل عمومی دنبال شود، کاربرد دارد. انتخاب نوع آدرس و امکانات کیف پول تعیین می‌کند در عمل چه میزان از این محافظت در دسترس باشد.
ZEC واحد پول بومی این شبکه است. کاربران آن را برای پرداخت و کارمزد تراکنش به کار می‌برند و استخراج‌کنندگان طبق قواعد شبکه پاداشی به همین واحد دریافت می‌کنند. زی کش توکنی نیست که مالکیت سهام، کالا یا خدمت بیرون از شبکه را نمایندگی کند. هدف اصلی آن فراهم کردن پرداخت دیجیتال با امکان حفظ حریم خصوصی در خود پروتکل است. عرضه کل ZEC در قواعد شبکه به ۲۱ میلیون واحد محدود شده است.
آدرس‌های شفاف و محافظت‌شده چگونه کار می‌کنند؟
در زی کش، آدرس‌های شفاف و محافظت‌شده وجود دارند. تراکنش میان دو آدرس شفاف، آدرس‌های طرفین و مبلغ را روی بلاکچین آشکار می‌کند. در تراکنش کاملاً محافظت‌شده، این اطلاعات برای عموم پنهان می‌ماند، هرچند ثبت تراکنش و کارمزد آن همچنان قابل مشاهده است. بنابراین داشتن ZEC به‌تنهایی به معنای خصوصی بودن پرداخت نیست؛ باید دید فرستنده و گیرنده از کدام نوع آدرس استفاده می‌کنند.
انتقال میان آدرس شفاف و محافظت‌شده نیز ممکن است. وقتی دارایی از بخش شفاف وارد بخش محافظت‌شده می‌شود یا از آن بیرون می‌آید، اطلاعات سمت شفاف، از جمله مبلغ مربوط به آن انتقال، آشکار می‌ماند. این موضوع برای کسی که ابتدا ZEC را در یک آدرس شفاف دریافت کرده و سپس آن را به کیف پول محافظت‌شده می‌فرستد مهم است. زمان‌بندی و مبالغ چنین جابه‌جایی‌هایی هم ممکن است سرنخ‌هایی درباره فعالیت او بدهند.
اثبات دانش صفر چه نقشی در زی کش دارد؟
گره‌های شبکه باید بتوانند اعتبار پرداخت را بررسی کنند، حتی وقتی جزئیات آن برای عموم پنهان است. زی کش برای این کار از اثبات‌های رمزنگاری دانش صفر، از جمله zk-SNARK، استفاده می‌کند. این اثبات‌ها به شبکه کمک می‌کنند رعایت قواعد تراکنش محافظت‌شده را بررسی کند، بی‌آنکه لازم باشد آدرس‌ها و مبلغ آن به‌صورت عمومی منتشر شوند. اطلاعات پرداخت همچنان در دسترس طرف‌هایی است که کلیدهای لازم را دارند.
بلاکچین زی کش با استخراج و سازوکار اثبات کار پیش می‌رود. استخراج‌کنندگان برای افزودن بلوک رقابت می‌کنند و گره‌ها قواعد توافق شبکه را اجرا می‌کنند. حریم خصوصی تراکنش‌های محافظت‌شده بخشی از همین پروتکل است، نه قابلیتی که صرفاً با پنهان کردن اطلاعات در ظاهر یک کیف پول ایجاد شود. امنیت عملی پرداخت، افزون بر قواعد پروتکل، به نرم‌افزار کیف پول و شیوه نگهداری کلیدهای کاربر نیز وابسته است.
آدرس یکپارچه و امکانات کیف پول
زی کش در طول زمان چند شیوه دریافت دارایی داشته است، از جمله آدرس‌های محافظت‌شده Sapling و Orchard. آدرس یکپارچه می‌تواند چند روش دریافت را در یک رشته آدرس کنار هم قرار دهد. کیف پول فرستنده از میان روش‌هایی که خودش پشتیبانی می‌کند، روش مناسب را انتخاب می‌کند. این قالب کار با چند نوع آدرس را ساده‌تر می‌کند، اما به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که پرداخت نهایی محافظت‌شده باشد؛ نتیجه به اجزای آدرس و پشتیبانی کیف پول فرستنده بستگی دارد.
پیش از دریافت یا ارسال ZEC باید بررسی کرد کیف پول یا سرویس مورد استفاده از چه نوع آدرسی پشتیبانی می‌کند. پشتیبانی از نام زی کش در یک برنامه لزوماً به معنی پشتیبانی از پرداخت محافظت‌شده یا آدرس یکپارچه نیست. هنگام انتقال میان دو سرویس، بهتر است نوع آدرس مقصد و قابلیت برداشت سرویس مبدأ روشن باشد. کارمزد نیز مقدار ثابتی برای همه تراکنش‌ها ندارد؛ روش محاسبه متعارف آن می‌تواند به ساختار تراکنش وابسته باشد.
یک نمونه از پرداخت با زی کش
فرض کنید شخصی می‌خواهد هزینه کاری را با ZEC بپردازد و گیرنده ترجیح می‌دهد مبلغ دریافتی‌اش برای بازدیدکنندگان بلاکچین آشکار نباشد. اگر هر دو کیف پول از پرداخت محافظت‌شده پشتیبانی کنند و انتقال به گیرنده محافظت‌شده انجام شود، آدرس‌های مربوط و مبلغ پرداخت برای عموم پنهان می‌مانند. با این حال، طرفین خودشان اطلاعات لازم برای دیدن پرداخت را دارند و کارمزد تراکنش روی شبکه دیده می‌شود.
اگر فرستنده دارایی را از آدرس شفاف به آدرس محافظت‌شده گیرنده منتقل کند، بخش شفاف انتقال اطلاعاتی را آشکار می‌کند. همچنین اگر یکی از طرفین برای دریافت یا برداشت به سرویسی متکی باشد که فقط آدرس شفاف می‌پذیرد، مسیر پرداخت ممکن است بخشی از حریم خصوصی مورد انتظار را از بین ببرد. برای چنین پرداختی باید مسیر کامل دارایی، از دریافت اولیه تا برداشت احتمالی، در نظر گرفته شود.
کلید مشاهده و اشتراک‌گذاری اطلاعات
زی کش میان اجازه دیدن اطلاعات و اجازه خرج کردن دارایی تفاوت می‌گذارد. دارنده دارایی محافظت‌شده می‌تواند در شرایطی کلید مشاهده را در اختیار فرد معتمدی، مانند حسابدار، بگذارد تا اطلاعات مربوط را بررسی کند. کلید مشاهده به‌خودی‌خود اختیار خرج کردن ZEC را نمی‌دهد. این قابلیت برای رسیدگی به پرداخت‌ها مفید است، اما دامنه اطلاعاتی که آشکار می‌شود به نوع کلید و شیوه استفاده از آن بستگی دارد.
اشتراک‌گذاری کلید مشاهده یک تصمیم مربوط به حریم خصوصی است. دریافت‌کننده این کلید ممکن است بتواند جزئیات بیشتری از یک رسید پرداخت ببیند؛ پس باید بداند دقیقاً چه دسترسی‌ای می‌دهد. کلید خرج‌کردن و عبارت بازیابی حساس‌ترند، زیرا دسترسی به دارایی را ممکن می‌کنند. نگهداری امن نسخه پشتیبان اهمیت دارد: گم شدن اطلاعات بازیابی می‌تواند دسترسی به ZEC را از بین ببرد و افشای آن می‌تواند دارایی را در معرض سرقت بگذارد.
محدودیت‌های حریم خصوصی و خطرهای معنادار
تراکنش محافظت‌شده همه ردپاهای کاربر را حذف نمی‌کند. اطلاعات سمت شفاف یک انتقال، کارمزد و وقوع تراکنش روی زنجیره قابل مشاهده‌اند. بیرون از بلاکچین نیز طرف مقابل پرداخت یا سرویسی که کاربر با آن کار می‌کند ممکن است هویت او را بداند. بنیاد زی کش هشدار داده است که مشاهده ترافیک شبکه می‌تواند اطلاعاتی مانند نشانی اینترنتی کاربر را آشکار کند. بنابراین محرمانگی داده‌های روی زنجیره با ناشناس ماندن کامل در اینترنت یکسان نیست.
خطا در وارد کردن آدرس، انتخاب نوع نامناسب انتقال یا استفاده از کیف پولی با پشتیبانی محدود می‌تواند به افشای ناخواسته اطلاعات یا مشکل در دریافت دارایی منجر شود. نرم‌افزارهای کیف پول نیز مانند هر نرم‌افزار مالی ممکن است نقص امنیتی داشته باشند؛ به‌روزرسانی و بررسی اعتبار نسخه مورد استفاده اهمیت دارد. افزون بر این خطرهای فنی، ارزش ZEC در بازار تغییر می‌کند. قابلیت حفظ حریم خصوصی، خطر تغییر ارزش دارایی را برطرف نمی‌کند.
هنگام استفاده از زی کش به چه چیزهایی توجه کنیم؟
برای فهمیدن ویژگی یک پرداخت، ابتدا نوع آدرس مبدأ و مقصد را مشخص کنید و ببینید کیف پول‌ها از انتقال محافظت‌شده پشتیبانی می‌کنند یا نه. سپس کارمزد و جزئیاتی را که ممکن است در مسیر ورود یا خروج از بخش شفاف آشکار شوند بررسی کنید. در پرداخت‌های مهم، کنترل دقیق آدرس گیرنده و ارسال آزمایشی مبلغی کوچک می‌تواند خطاهای کاربری را زودتر نشان دهد. نتیجه آزمایش هم باید در همان کیف پول و با همان نوع آدرس مورد نظر بررسی شود.
زی کش به کاربر امکان می‌دهد در برخی پرداخت‌ها اطلاعات کمتری را در دفترکل عمومی منتشر کند. میزان فایده این امکان به مسیر واقعی پرداخت و ابزارهایی بستگی دارد که هر دو طرف به کار می‌برند. کسی که به محرمانگی نیاز دارد باید علاوه بر تنظیمات کیف پول، نحوه کار سرویس واسط و اطلاعاتی را که خودش به دیگران می‌دهد نیز بررسی کند. این بررسی‌ها تصویری دقیق‌تر از حریم خصوصی پرداخت فراهم می‌کنند.
