فرض کنید توکنی تازه در یک صرافی غیرمتمرکز پیدا کرده‌اید. نمودار آن رو به بالاست و در کانال‌های گفتگو از رشد بیشتر حرف می‌زنند. پیش از تصمیم‌گیری، چند پرسش عملی ارزش بررسی دارند: چه کسی می‌تواند نقدینگی را خارج کند، قرارداد چه اختیاراتی به گرداننده پروژه می‌دهد و چه مقدار از توکن‌ها در اختیار چند کیف پول است؟
در این مقاله چه می‌خوانیم؟
این بررسی برای اثبات سالم بودن یک پروژه کافی نیست. با این حال، کمک می‌کند ادعاهای تبلیغاتی را با داده‌های روی زنجیره مقایسه کنید و نشانه‌هایی را که نیاز به توضیح دارند، زودتر ببینید.
یک مثال فرضی: توکنی با نقدینگی قفل‌شده
پروژه فرضی «سپهر» اعلام می‌کند نقدینگی توکنش قفل شده است. صفحه معاملات هم خریدهای پی‌درپی نشان می‌دهد. برای شروع، آدرس قرارداد توکن و آدرس استخر معاملاتی را از منبعی که خود پروژه معرفی کرده بردارید و در مرورگر همان شبکه جست‌وجو کنید. نام و نماد توکن به‌تنهایی کافی نیستند؛ قراردادهای دیگری می‌توانند نامی مشابه داشته باشند.
در صفحه استخر، ببینید توکن‌های نماینده سهم تأمین‌کننده نقدینگی در اختیار چه آدرسی هستند. اگر پروژه به یک قرارداد قفل نقدینگی اشاره می‌کند، آدرس آن، دارایی قفل‌شده، زمان پایان قفل و شرایط برداشت را بررسی کنید. قفل بودن بخشی از نقدینگی به معنی قفل بودن همه آن نیست. همچنین پایان قفل ممکن است به دارنده مجوز اجازه برداشت بدهد.
حالا فرض کنید بررسی قرارداد توکن نشان می‌دهد یک حساب مدیریتی اختیار ایجاد توکن‌های تازه را دارد. حتی اگر نقدینگی استخر واقعاً قفل شده باشد، این اختیار می‌تواند عرضه را تغییر دهد. برای ارزیابی خطر راگ پول باید این دو یافته را کنار هم دید: قفل نقدینگی تنها یکی از راه‌های احتمالی سوءاستفاده را محدود می‌کند و پاسخ همه پرسش‌ها نیست.
ترتیب بررسی پیش از معامله
از آدرس قرارداد و شبکه شروع کنید. آدرس را در مرورگر شبکه باز کنید و مطمئن شوید همان قراردادی را می‌بینید که استخر موردنظر از آن استفاده می‌کند. سپس وضعیت انتشار کد قرارداد را ببینید. کد منتشرشده امکان بررسی بیشتری می‌دهد، اما انتشار کد یا حتی گزارش حسابرسی، تضمین رفتار آینده گردانندگان پروژه نیست.
بعد، اختیارات قرارداد را بخوانید. بسته به طراحی توکن، مدیر ممکن است بتواند عرضه را افزایش دهد، انتقال برخی آدرس‌ها را محدود کند، کارمزد معامله را تغییر دهد یا منطق قرارداد را از راه یک قرارداد قابل ارتقا عوض کند. وجود هر اختیار لزوماً به معنی سوءاستفاده نیست؛ مهم است بدانید چه کسی آن را کنترل می‌کند، آیا محدودیتی برای استفاده از آن وجود دارد و آیا تغییرات پیشین روی زنجیره دیده می‌شوند.
در مرحله بعد، توزیع توکن‌ها را بررسی کنید. فهرست بزرگ‌ترین دارندگان نقطه شروع خوبی است، ولی آدرس استخر، آدرس سوزاندن و قراردادهای شناخته‌شده را نباید بی‌بررسی در کنار کیف پول‌های شخصی گذاشت. اگر چند کیف پول سهم بزرگی دارند، انتقال‌های میان آن‌ها و ارتباط احتمالی‌شان با تیم پروژه را دنبال کنید. از روی شباهت زمان تراکنش‌ها به‌تنهایی نمی‌توان مالک مشترک را اثبات کرد.
سرانجام، خرید و فروش‌های ثبت‌شده و عمق استخر را نگاه کنید. حجم معامله ممکن است با چند کیف پول تکرار شود و به‌تنهایی نشان‌دهنده تقاضای مستقل نیست. اگر فروش ظاهراً ممکن است، باز هم شرایط آن را در نظر بگیرید؛ کارمزد یا محدودیت فروش می‌تواند تغییر کند.
خطاهایی که نتیجه بررسی را عوض می‌کنند
رایج‌ترین خطا این است که یک نشان تأیید یا عبارت «نقدینگی قفل است» را نتیجه نهایی بدانیم. این عبارت ممکن است فقط درباره بخشی از دارایی استخر، یک استخر خاص یا یک بازه زمانی مشخص درست باشد. بدون دیدن آدرس و شرایط قرارداد قفل، نمی‌توان دامنه ادعا را فهمید.
خطای دیگر، تکیه بر یک فروش موفق است. ممکن است یک کیف پول بتواند مقدار کمی توکن بفروشد، اما فروش مقدار بیشتر با محدودیت قرارداد، کارمزد متفاوت یا نقدینگی کم روبه‌رو شود. انجام معامله آزمایشی نیز هزینه و خطر دارد و موفقیت آن رفتار بعدی قرارداد را تضمین نمی‌کند.
برعکس، هر افت شدید قیمت یا خروج نقدینگی را هم نباید فوراً کلاهبرداری نامید. تغییر قیمت می‌تواند از فروش دارندگان یا کم‌عمقی بازار ناشی شود. برای فهمیدن علت، تراکنش‌های استخر، تغییر موجودی دارایی‌های آن و حساب‌هایی را که برداشت یا فروش انجام داده‌اند، جداگانه بررسی کنید. اگر داده کافی ندارید، نتیجه را در حد «نامشخص» نگه دارید.
هنگام بررسی، به درخواست‌های اتصال کیف پول هم دقت کنید. برای خواندن اطلاعات عمومی قرارداد در مرورگر شبکه معمولاً نیازی به امضای تراکنش ندارید. صفحه‌ای که برای نمایش داده‌های عمومی از شما امضا یا مجوز خرج‌کردن توکن می‌خواهد، دلیل خوبی برای توقف و بررسی آدرس آن صفحه است.
وقتی چند نشانه هم‌زمان دیده می‌شود
به مثال «سپهر» برگردیم. اگر تنها مدرک پروژه تصویری از قفل نقدینگی باشد، آدرس قرارداد قفل ارائه نشود و حساب مدیر همچنان اختیار ایجاد توکن داشته باشد، هنوز نمی‌توان نتیجه قطعی درباره قصد گردانندگان گرفت. اما ادعای کم‌خطر بودن پروژه نیز با اطلاعات موجود پشتیبانی نمی‌شود. در چنین وضعی می‌توانید پرسش‌های مشخصی درباره آدرس قفل، مدت آن و حدود اختیار مدیر مطرح کنید و پاسخ را با داده‌های روی زنجیره بسنجید.
هرچه تصمیم مالی برگشت‌ناپذیرتر باشد، دانستن حدود بررسی اهمیت بیشتری دارد. داده‌های عمومی می‌توانند اختیارهای فنی و تراکنش‌های انجام‌شده را نشان دهند؛ معمولاً نیت افراد یا رفتار آینده آن‌ها را ثابت نمی‌کنند. اگر پاسخ پرسش‌های اصلی پیدا نمی‌شود، همین ابهام بخشی از ریسک تصمیم است.
جمع‌بندی
برای بررسی یک توکن مشکوک، از تطبیق آدرس قرارداد و استخر آغاز کنید، شرایط واقعی قفل نقدینگی را بخوانید، اختیارهای مدیریتی و توزیع توکن‌ها را بسنجید و سپس تراکنش‌های خرید و فروش را در همان زمینه تفسیر کنید. هیچ‌کدام از این نشانه‌ها به‌تنهایی حکم قطعی نمی‌دهند. نتیجه مفیدِ بررسی، فهرستی از چیزهایی است که می‌دانید، چیزهایی که هنوز روشن نیست و اختیارهایی که گردانندگان پروژه همچنان در دست دارند.
